Schaakfilm(pje): de uitgebreide keuze van Jan Jaap

Op Youtube staan tienduizenden schaakgerelateerde schaakfilmpjes of -fragmenten. Teveel om allemaal zelf uit te zoeken. In deze rubriek lichten leden bij een filmpje dat zij interessant vinden toe wat er voor hen grappig, leerzaam, bijzonder, etc. aan is. Zoals een explicateur bij een bioscoopfilm. Het mag van alles zijn, geen restricties behalve dat het met schaken te doen heeft. Zolang de voorraad strekt zetten we ze elke woensdag en zondag op de site. Een rubriek voor en door de leden! Als je iets weet, mail naar redactie@paulkeres.nl. Alle schaakfilmpjes vind je via deze link.

Explicatie van Jan Jaap

Wie thuis zit leest meer. Dat is in elk geval een voordeel van deze Coronacrisis. Zo kwam ik pas dit aardige artikel tegen: Op de set weet niemand hoe je een schaakbord fatsoenlijk opstelt. Het bekende fenomeen dat elke schaker kent: of een schaakbord nu in een folder wordt getoond, in een film voorkomt of in een etalage staat: het bord ligt vrijwel altijd verkeerd. En dat terwijl je toch, kennis van de spelregels of niet, 50% kans hebt om het bord goed te zetten. Merkwaardig.

Maar goed, deze rubriek gaat over schaken in films. Nu zijn er films die over schaken gaan en films waarin wordt geschaakt. De eerste categorie zal hier waarschijnlijk wel vaker langskomen, dus ik richt me op de tweede. Daarin wordt het schaken vooral gebruikt om iemand te introduceren: deze persoon schaakt, dus hij (zelden een zij) is intelligent, koel en berekenend, vaak een schurk en meestal een genie. Er zijn echter ook films waar er iets meer met schaken wordt gedaan, en zelfs films waarin er klassieke partijen worden gebruikt. Ik licht er drie uit.

De eerste komt uit From Russia With Love (1963), waarin één van de schurken wordt geïntroduceerd. Hij speelt een belangrijke partij, op een chique podium met veel toeschouwers eromheen. Eigenlijk heeft hij daar geen tijd voor, gezien de boodschap die hij toegespeeld krijgt: meld je meteen! Wat nu? Gelukkig gaat zwart prompt in de fout en tikt hij het snel uit, wat de kijker vertelt dat we hier met een genie te maken hebben. De partij is Spassky – Bronstein uit 1960, met als enige verschil dat pion d4 en c5 zijn verdwenen (maar die zijn voor de combinatie niet van belang). Het fragment en de partij:

We gaan door naar 1968, en wel naar de beroemde scene uit 2001: A Space Odyssey. De verhaallijn gaat over een ruimtereis naar Jupiter, met aan boord o.a. de astronauten Dave en Frank en computer HAL9000 (ik snijd een heleboel bochtjes af). HAL9000 is vriendelijk, erg slim en niet te vertrouwen, en twee van de drie aspecten zijn in de partij Frank-HAL9000 te zien. Deze partij laat vooral zien hoe ongelijk de strijd mens-computer gaat worden, maar buiten het schaakbord biedt Dave gelukkig wat meer weerstand. De partij is Roesch – Schlage uit 1910.

Tot slot de klassieker Blade Runner uit 1982 met de vorig jaar overleden Rutger Hauer in de hoofdrol. In de toekomst zijn er androids (replicants) aan het werk gezet. Zij komen in opstand, hun leider Roy wil graag zijn maker Tyrell ontmoeten, en komt in contact via een schaakpartij Sebastian (een werknemer van Tyrell) – Tyrell. En inderdaad, dat is de onsterfelijke partij Anderssen – Kieseritsky uit 1851. Een enorme materiële achterstand van wit, maar door zijn kameraden op te offeren wint de enkeling. Over die scene vind je hier een wat mopperige essay, ik stel voor gewoon te kijken en na te spelen.

Tot zover. Als dit stukje je geïnspireerd heeft om klassieke films of klassieke partijen te bekijken, dan ben ik tevreden. En anders heb ik mezelf in elk geval goed vermaakt.

2 thoughts on “Schaakfilm(pje): de uitgebreide keuze van Jan Jaap

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.